Bạn cứ hình dung là mình đưa một luồng gió mới từ ngoài vào phòng, còn không khí đang ở trong phòng sẽ có đường đi ra. Máy cấp khí tươi giúp thực hiện phần đưa khí ngoài vào bằng quạt. Với máy có bộ lọc, không khí sẽ qua lọc trước khi tới chỗ bạn sinh hoạt.
Chiếc máy lọc đặt ở góc phòng thường hút không khí trong phòng, lọc rồi thổi trở lại. Máy cấp khí tươi lấy khí từ bên ngoài đưa vào. Nếu thường đóng cửa để dùng điều hòa, nhà bạn có thể cần cả hai việc: lọc khí trong phòng và bổ sung khí ngoài.
Khí tươi là gì? Có phải là một loại không khí đặc biệt?
Khí tươi chính là không khí ngoài trời được đưa vào nhà. Chữ “tươi” ở đây nói về nguồn khí mới bổ sung cho căn phòng. Máy không tạo ra một loại không khí khác, cũng không sản xuất thêm oxy. Bạn mở cửa sổ để đón gió ngoài vào thì cũng đang tạo một đường trao đổi khí với bên ngoài, dù lượng gió còn tùy thời tiết và cách mở cửa.
Thử nghĩ đến lúc trong nhà đang đóng cửa, còn phía ngoài ban công có người hút thuốc hoặc có khói xe. Chắc bạn cũng không muốn lấy khí ngay ở chỗ đó đưa vào phòng. Máy cấp khí tươi cũng vậy: vị trí lấy gió phải được chọn cẩn thận. Không khí ngoài trời có thể mang bụi và mùi, nên vẫn cần xem lấy ở đâu, qua bộ lọc gì rồi mới đưa vào nhà.
Khí từ ngoài đưa vào là khí cấp. Khí được đưa từ trong nhà ra ngoài là khí thải. Còn luồng khí được máy hút vào rồi trả lại chính căn phòng là khí tuần hoàn. “Không khí cũ” là cách nói cho dễ hình dung luồng khí đang có trong phòng; không có nghĩa cứ ở trong phòng thì toàn bộ không khí đều bẩn.
Bạn có thể nhận ra sự khác nhau qua những thiết bị quen thuộc. Quạt cây làm bạn thấy gió khi ngồi trước quạt, nhưng nó không có đường lấy khí ngoài vào. Máy lọc có thể giữ lại bụi trong luồng khí đi qua máy. Cửa sổ mở cho khí trong và ngoài trao đổi khi có điều kiện phù hợp. Cùng là có gió, nhưng mỗi cách đang làm một việc riêng.
Vì sao phòng đóng cửa vẫn cần đường đưa khí vào và đưa khí ra?
Bạn cứ hình dung một phòng ngủ đóng kín suốt đêm, có hai người ở trong. Người vẫn thở, nhưng khí ngoài vào ít nên CO₂ có thể tích tụ dần. Có khi điều hòa vẫn mát mà bạn lại thấy phòng bí, ngột ngạt, muốn mở cửa cho thoáng. Nếu phòng thường có cảm giác như vậy, nên xem lại khí ngoài vào bằng đường nào và khí trong phòng đi ra ở đâu. HSE giải thích vì sao CO₂ từ hơi thở có thể tích tụ khi thông gió kém.
Luồng khí mới vào hòa với khí trong phòng, còn một phần khí trong phòng được đưa ra ngoài. Nhờ đó, một số chất phát sinh trong nhà có thể bớt tích tụ. Việc trao đổi ấy gọi là thông gió, được EPA giải thích trong hướng dẫn về không khí trong nhà.
Cái cần bận tâm là đặt cửa thoát khí ở đâu để khí tươi đi qua chỗ bạn sinh hoạt, chứ đừng vừa hút vào đã thoát ra ngay. Nếu gió đi thẳng từ cửa cấp tới cửa hút, khí mới có thể chưa tới chỗ bạn nằm ngủ đã bị hút ra. Chỗ này nên tính ngay từ lúc chọn vị trí lắp máy.
Chẳng hạn, bạn lắp máy ở phòng khách nhưng tối đến lại đóng cửa phòng ngủ. Có gió ở phòng khách chưa nói được khí ngoài vào phòng ngủ bằng cách nào. Muốn phục vụ cả phòng ngủ, phải có đường đưa khí tới đó và đường cho khí rời phòng khi cửa đóng. Nếu bỏ qua bước này, chọn máy lớn hơn cũng chưa chắc giải quyết được chỗ đang cần thông gió.
Nhà còn có thể nhận khí qua khe cửa và những chỗ hở. Nhưng bạn khó chọn được khí ấy đi vào từ đâu. Khi quạt hút chạy, không khí phải từ nơi khác vào bù: có thể từ cửa lấy gió đã bố trí, cũng có thể từ hành lang hoặc các khe hở. Vì vậy, khi bàn chuyện lắp máy, nên cùng xem cả đường vào lẫn đường ra ngay từ đầu.
Máy cấp khí tươi đưa không khí vào nhà bằng cách nào?
Bạn cứ nghĩ là mang một luồng gió mới vào căn phòng, còn không khí cũ sẽ có đường đi ra ngoài. Máy có bộ lọc thì khí ngoài được lọc trước khi thổi vào. Muốn đưa khí tới nhiều phòng thì nối thêm các nhánh ống; còn máy gắn trực tiếp qua tường có thể lấy khí ngay tại phòng đó, tùy cách lắp của từng mẫu máy.
Nhìn hình trên, bạn sẽ thấy hai đường riêng. Đường màu xanh đưa khí ngoài qua lọc và quạt để vào phòng. Đường màu cam đưa khí trong phòng ra ngoài bằng quạt hút riêng. Đây là một ví dụ để dễ nhìn nguyên lý. Có máy chỉ đảm nhiệm đường cấp màu xanh; cũng có máy làm cả cấp và hút trong cùng một thiết bị.
Bộ lọc giữ lại những chất mà nó được thiết kế để xử lý, còn quạt giúp không khí di chuyển. Khi chọn máy, bạn cần xem máy dùng bộ lọc gì và đưa được bao nhiêu khí vào phòng. Một bộ lọc dùng cho bụi không tự có thêm khả năng xử lý mọi loại khí và mùi; máy có gió mạnh cũng vẫn cần được bố trí để đưa khí tới đúng phòng.
Còn nếu khí được cấp vào phòng ngủ rồi hút ra ở khu vực khác thì sao? Lúc ấy, giữa hai nơi phải có lối cho khí đi qua. Đó là đường chuyển khí. Có thể là một cửa chuyển được thiết kế riêng; không nên mặc định khe dưới cửa nào cũng đủ. Nhờ bên lắp đặt chỉ trên mặt bằng xem khí đi qua đâu khi cửa phòng đóng như lúc ngủ. Nhìn vậy sẽ dễ phát hiện phòng nào chưa có đường khí.
Hình trong bài chỉ vẽ một phòng, chưa vẽ phần chuyển khí giữa nhiều phòng. Khi lắp thật còn phải chọn vị trí lấy gió và xả khí để tránh hút trở lại khí vừa thải ra. Với máy nối ống, cần nối đúng các cửa trên thân máy. Máy gắn tường có cách bố trí lỗ riêng, nên thợ phải làm theo hướng dẫn của đúng mẫu máy bạn mua.
Máy cấp khí tươi khác máy lọc không khí ở đâu?
Nếu nhà đã có máy lọc, bạn thử nhìn cách máy được đặt: máy đứng trong phòng, có nguồn điện, nhưng không có đường nối ra ngoài. Khi chạy, nó hút không khí ngay trong phòng qua lọc rồi trả lại. Còn máy cấp khí tươi phải có đường lấy khí ngoài thì mới thực hiện được việc bổ sung khí mới.
| Bạn muốn biết gì? | Máy cấp khí tươi | Máy lọc tuần hoàn thông thường |
|---|---|---|
| Máy lấy khí ở đâu? | Ngoài trời | Trong phòng |
| Khí qua máy rồi đi đâu? | Vào phòng; khí trong nhà cần có đường đi ra | Trở lại phòng |
| Có đưa thêm khí ngoài vào không? | Có khi chạy chế độ cấp theo thiết kế | Không |
| Lọc được gì? | Tùy bộ lọc lắp trên đường cấp | Tùy bộ lọc và khả năng của máy |
| Khi lắp cần chuẩn bị gì? | Vị trí lấy và thải khí, đường dẫn, nguồn điện, chỗ mở máy | Chỗ đặt thoáng ở cửa hút và thổi, nguồn điện, chỗ thay lọc |
Sẽ có lúc bạn gặp một máy vừa cấp khí ngoài, vừa có chế độ lọc tuần hoàn. Khi đó, nhìn thấy máy đang thổi gió vẫn chưa biết nó đang chạy chế độ nào. Bạn có thể hỏi bên bán ngay trên sơ đồ: “Ở chế độ này, máy đang lấy khí ngoài vào hay chỉ lọc lại khí trong phòng?”. Câu trả lời giúp bạn biết cách sử dụng, thay vì phải đoán qua tên gọi.
Máy lọc sẵn có vẫn có thể dùng cùng hệ cấp khí nếu phù hợp với nhu cầu của nhà. Một bên xử lý khí tuần hoàn trong phòng, một bên bổ sung khí ngoài. EPA cũng xem lọc là phần bổ sung cho việc giảm nguồn ô nhiễm và thông gió, đồng thời lưu ý máy lọc không loại bỏ được mọi chất ô nhiễm. Bạn có thể đọc thêm trong hướng dẫn của EPA về máy lọc gia đình.
Đã có điều hòa thì không khí có được thay mới không?
Bật điều hòa thấy phòng mát, bạn có thể nghĩ không khí cũng đã được thay mới. Nhưng với nhiều máy điều hòa hai khối dùng trong gia đình, không khí được hút vào dàn lạnh vẫn là khí trong phòng, sau đó được làm mát rồi thổi trở lại. Hai ống nối với dàn nóng là đường môi chất lạnh, không phải hai ống đưa không khí ngoài vào nhà.
Daikin mô tả cách tuần hoàn này trong hướng dẫn thông gió gia đình. Vẫn có hệ điều hòa kết hợp lấy khí ngoài hoặc đi cùng hệ thông gió riêng. Vì thế, nếu chưa biết nhà mình dùng loại nào, bạn nên hỏi đơn vị lắp đặt vị trí cửa lấy khí ngoài và đường dẫn tới phòng. Nhìn được đường đó sẽ dễ hiểu hơn chỉ nghe nói máy có chức năng làm mát.
Ở chung cư, những cửa gió trên trần cũng cần được nhận biết đúng. Một cửa có thể dùng để hút khí ra, cửa khác thuộc hệ điều hòa hoặc hệ cấp khí. Bạn có thể chụp ảnh và hỏi ban quản lý hoặc người nắm hồ sơ căn hộ. Biết cửa nào cấp, cửa nào hút sẽ giúp bạn chọn đúng phần cần bổ sung.
Có lọc HEPA thì có xử lý được bụi, mùi và CO₂ không?
Khi xem máy, bạn sẽ gặp chữ HEPA khá thường xuyên. Hiểu đơn giản, đây là nhóm bộ lọc hạt hiệu suất cao: không khí đi qua, một phần hạt bụi được giữ lại trong vật liệu lọc. Muốn biết hiệu suất cụ thể thì xem cấp lọc và tài liệu thử nghiệm của sản phẩm.
Chỗ dễ nhầm là thấy có lọc bụi rồi nghĩ khí và mùi cũng được xử lý giống nhau. HEPA không giữ chất ở dạng khí theo cách nó giữ hạt bụi. CARB giải thích sự khác biệt này trong hướng dẫn xử lý mùi và khí bằng máy lọc. Vì vậy, nếu điều bạn quan tâm là mùi, hãy nói rõ mùi gì thay vì chỉ hỏi máy có HEPA hay không.
Với CO₂ từ hơi thở cũng vậy, bộ lọc HEPA không làm nhiệm vụ loại bỏ CO₂ tích tụ trong phòng. Lúc đó phải xem việc trao đổi khí với bên ngoài. Còn nếu khí ngoài có bụi, đường cấp lại cần bộ lọc phù hợp. Vì vậy, nhà có máy lọc vẫn cần xem đường khí ngoài vào và khí trong phòng đi ra.
Một số máy có thêm than hoạt tính để xử lý một số chất khí hoặc mùi. Nhưng chỉ riêng dòng chữ “có than hoạt tính” chưa cho biết máy xử lý được mùi bạn đang gặp trong bao lâu. Nếu mùi từ đường thoát nước hoặc chỗ ẩm, vẫn phải tìm và sửa nguồn đó. Khi thay lọc, cũng nhớ dùng đúng mã, lắp đúng chiều và đóng kín khoang lọc để khí đi qua vật liệu như thiết kế.
Không khí ngoài trời nhiều bụi thì lấy khí vào như thế nào?
Nếu bạn ngại mở cửa vì nhà gần đường bụi, điều cần bàn trước tiên là lấy gió ở chỗ nào. Đừng chọn theo chỗ khoan dễ nhất rồi mới tính chuyện lọc sau. Một vị trí gần cửa xả máy hút mùi hoặc nguồn khói có thể khiến việc lấy khí khó xử lý hơn, dù máy vẫn có bộ lọc bụi.
Khi xem vị trí lắp, hãy nhìn cả việc thay lọc về sau. Máy nằm trên trần thì phải có cửa mở đủ để lấy lọc ra. Máy gắn tường cũng cần khoảng trống để mở mặt máy, không bị tủ hoặc rèm che kín. Đây là những việc rất dễ hình dung khi còn đang chọn chỗ, nhưng sẽ bất tiện nếu tới ngày vệ sinh mới phát hiện phải tháo đồ.
Nếu thấy khói ngay gần cửa lấy gió, nên tránh tiếp tục hút trực tiếp luồng khói ấy vào nhà. Xem hướng dẫn để giảm hoặc tạm ngừng cấp từ vị trí bị ảnh hưởng, không tự bịt ống khi quạt đang chạy. Với đợt ô nhiễm hoặc sự cố có thông báo từ cơ quan chức năng, hãy làm theo hướng dẫn phù hợp tình huống. Có bộ lọc bụi không có nghĩa mọi chất trong khói đều được xử lý.
Làm sao biết nhà cần cải thiện thông gió hay chỉ cần lọc thêm?
Bạn có thể bắt đầu ngay từ điều đang làm mình khó chịu: bụi bám nhanh, mùi ở một khu vực, hay phòng ngủ thường đóng kín mà chưa biết khí ngoài vào bằng đường nào. Mỗi việc sẽ cần tìm theo một hướng. Chọn sẵn một máy trước rồi mới tìm nguyên nhân dễ khiến bạn mua thêm thiết bị nhưng vẫn còn đúng vấn đề ban đầu.
Chẳng hạn, với mùi từ nhà vệ sinh, nên kiểm tra nguồn mùi và đường hút trước. Với bụi, xem bụi từ ngoài vào hay phát sinh trong nhà, đồng thời nhìn lại vị trí đặt và tình trạng lọc của máy đang dùng. Còn khi quan tâm đến phòng đóng cửa nhiều giờ, hãy xem phòng nhận khí từ đâu, khí đi ra chỗ nào và có bao nhiêu người ở trong khoảng thời gian đó.
Nếu có thiết bị đo, đừng dùng một chỉ số để trả lời mọi câu hỏi. Máy đo bụi cho biết tình trạng hạt mà cảm biến đo được; số bụi thấp không nói được phòng đã có đủ khí ngoài. Theo dõi CO₂ khi có người có thể hỗ trợ xem xét trao đổi khí, nhưng CO₂ cũng không đại diện cho mọi chất ô nhiễm. Hướng dẫn đo CO₂ của HSE dành cho nơi làm việc, nên không lấy ngưỡng trong đó làm tiêu chuẩn nghiệm thu căn hộ.
Trước buổi tư vấn, bạn có thể đánh dấu trên mặt bằng phòng nào có người, phòng nào đóng cửa khi ngủ, vị trí điều hòa và các quạt hút. Chụp thêm ảnh trần, tường ngoài và cửa gió hiện có. Với một căn hộ có nhiều phòng, những thông tin này giúp bên tư vấn giải thích được khí sẽ tới từng phòng ra sao, thay vì chỉ chọn máy theo diện tích tổng.
Hiểu nguyên lý rồi mới chọn loại máy cho công trình
Máy cấp một chiều chủ động đưa khí ngoài vào, nên cần bố trí đường cho khí trong nhà đi ra. Máy cấp–hút đảm nhiệm cả hai phía. Máy có thu hồi nhiệt còn trao đổi một phần nhiệt giữa hai luồng; loại ERV có thêm khả năng trao đổi một phần hơi ẩm.
Còn gắn tường hay nối ống là cách đưa máy vào căn nhà. Một phòng đã hoàn thiện có thể cần cách lắp khác với căn hộ đang làm trần cho nhiều phòng. Để xem từng nhóm máy hoạt động ra sao, khác nhau ở đâu và khi nào nên chọn, bạn có thể đọc tiếp bài phân loại máy cấp khí tươi.
Nếu đang muốn bố trí cho cả căn hộ, giải pháp cấp khí tươi cho căn hộ chung cư là phần dành cho nhu cầu đó. Khi trao đổi với FreshAir, hãy bắt đầu từ mặt bằng và cách gia đình dùng từng phòng. Như vậy, việc tư vấn sẽ đi từ căn nhà của bạn tới cách bố trí, rồi mới tới mẫu máy phù hợp.
